ସମାଜବାଦୀ ପାର୍ଟି (ସପା) ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଅଖିଳେଶ ଯାଦବଙ୍କ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ କେନ୍ଦ୍ରିତ ରାଜନୀତି କରିବାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବହୁଜନ ସମାଜ ପାର୍ଟି (ବିଏସ୍ପି) ଓ କଂଗ୍ରେସର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ବଢ଼ିବ ବୋଲି ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକମାନେ ମତ ଦେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଏହି ରଣନୀତିକୁ ନିଜ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଏବଂ ରାଜ୍ୟରେ ବିଜେପିର ମୁଖ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ସପାର ଛବି ବଜାୟ ରଖିବାର ଏକ ପ୍ରୟାସ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଉଛି। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ମାୟାବତୀ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍କା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ରାଜନୈତିକ ଆଧାରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ।
ଅଖିଳେଶ ଲୋକସଭା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ବିଧାନସଭାରେ ରହିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ୨୦୧୭ରେ ସପା କ୍ଷମତାରୁ ବାହାରିବା ପରେ ସେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବିଧାନ ପରିଷଦରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତାଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ଅହମଦ ହସନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ପରେ ସେ ଆଜମଗଡ଼ରୁ ଲୋକସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ତେଣୁ ଏଥର ମଧ୍ୟ ସେ ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତି ପରିବର୍ତ୍ତେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରାଜନୀତିକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବେ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଉଥିଲା।
ଏହା ସହିତ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ରହିସାରିଥିବା ନେତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ବଦଳରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରାଜନୀତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଏକ ପରମ୍ପରା ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ। ତେବେ ୨୦୦୭ରେ ମାୟାବତୀ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହେବା ପରେ ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତତ୍କାଳୀନ ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୁଲାୟମ ସିଂହ ଯାଦବ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ଥିଲେ। ପରେ ସେ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନିଜ ସାନଭାଇ ଶିବପାଲ ସିଂହ ଯାଦବଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଖିଳେଶଙ୍କ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ବିଧାନସଭାରେ ରହିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ଦିଲ୍ଲୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଶିକ୍ଷକ ତଥା ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକ ଡକ୍ଟର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯାଦବ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବିଜେପିକୁ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ବିଧାନସଭାଠାରୁ ରାସ୍ତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିବା ଦେଖାଯିବା ଜରୁରୀ ବୋଲି ଅଖିଳେଶ ବୁଝିସାରିଛନ୍ତି।
ରୁହେଲଖଣ୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ବିଶ୍ଳେଷକ ଏସି ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ମତରେ, ଆଗାମୀ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସପାର ଭୋଟରମାନେ ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ଖୋଜିବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହା ମଧ୍ୟ ଅଖିଳେଶଙ୍କ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ରାଜନୀତି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରିବାର ଏକ କାରଣ ହୋଇପାରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ନିଜ ସହ ରଖିପାରିବେ।
ବିଏସ୍ପିର ଭୋଟରମାନେ ଆଉ ପୂର୍ବଭଳି ଦଳ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ ନାହାନ୍ତି
ଏଥର ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଭୋଟ୍ ପ୍ରତିଶତ ଓ ଆସନ ସଂଖ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସପା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଲାଭବାନ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଅଖିଳେଶ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛନ୍ତି ଯେ ନିଜ ଦଳର ସର୍ବାଧିକ ଭୋଟ୍ ପ୍ରତିଶତକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ।
ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଭୋଟରଙ୍କ ମନୋଭାବ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନଠାରୁ ଭିନ୍ନ ରହିବାର ଅନେକ ଉଦାହରଣ ରହିଛି। ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ମତରେ, ଅଖିଳେଶ ଯଦି ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶରେ ରାସ୍ତାଠାରୁ ବିଧାନସଭା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସକ୍ରିୟ ରହିବେ, ତେବେ ବିଜେପିକୁ ସମର୍ଥନ କରୁନଥିବା ଭୋଟରଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗକୁ ନିଜ ଦଳ ସହ ଯୋଡ଼ିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ।
ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ବିଏସ୍ପିର ପାରମ୍ପରିକ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ଦଳଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯିବାର ଧାରା ଜାରି ରହିପାରେ। ୨୦୧୭ ତୁଳନାରେ ଏଥର ନିର୍ବାଚନରେ ବିଏସ୍ପିର ଭୋଟ୍ ପ୍ରତିଶତ ୯.୩୫ ପ୍ରତିଶତ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ଏହା ମଧ୍ୟ ସତ ଯେ ବିଏସ୍ପିର ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଦଳିତ ଭୋଟର ବିଜେପି ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁଇଛନ୍ତି। ଏବେ ଅଖିଳେଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୋଟରଙ୍କ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅଂଶକୁ ସପା ଆଡ଼କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମାୟାବତୀଙ୍କ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ବଢ଼ିପାରେ, କାରଣ ବିଏସ୍ପିର ଭୋଟରମାନେ ଏବେ ଆଉ ପୂର୍ବଭଳି ଦଳ ଉପରେ ଭରସା ରଖୁନାହାନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦଳିତ ଓ ମୁସଲମାନ ଭୋଟରଙ୍କର କଂଗ୍ରେସ ଉପରେ ଭରସା ନାହିଁ
ଅନ୍ୟପଟେ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶରେ କଂଗ୍ରେସର ସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଭୋଟରମାନେ କଂଗ୍ରେସ ସହ ଯୋଡ଼ି ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନେ ଦଳର ଜିତିବାର ସମ୍ଭାବନା ଦେଖିପାରିନଥିବାରୁ ସମର୍ଥନ କରିନଥିଲେ।
ଭବିଷ୍ୟତରେ କଂଗ୍ରେସକୁ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜର ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ବିଜେପି ପରି ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ଶାସକ ଦଳ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ସପା ପରି ଏକ ମଜବୁତ ବିରୋଧୀ ଦଳ।
ଅର୍ଥାତ୍ କଂଗ୍ରେସକୁ ଭୋଟରଙ୍କ ମନରେ ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯେ ସେ ବିଜେପିର ବିକଳ୍ପ ହୋଇପାରିବ। ଏହା ସହିତ ସପାକୁ ମୁକାବିଲା କରିବାର କ୍ଷମତା ମଧ୍ୟ ରଖିଛି ବୋଲି ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ହେବ।
ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ କଂଗ୍ରେସ ମହାସଚିବ ପ୍ରିୟଙ୍କା ଗାନ୍ଧୀ ଓ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ଦଳକୁ ନିରନ୍ତର ସଂଘର୍ଷ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହା ବିନା ଦଳ ପାଇଁ ନିଜ ସ୍ଥିତି ସୁଧାରିବା ସମ୍ଭବ ହେବ ନାହିଁ।
କଂଗ୍ରେସ ନେତାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶକୁ କେବଳ ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ଆସୁଥିବା ଦଳ ଭାବେ ଥିବା ନିଜ ଛବିକୁ ବଦଳାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏକଦା କଂଗ୍ରେସର ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦଳିତ ଓ ମୁସଲମାନ ଭୋଟରମାନେ ଏବେ ଦଳ ଉପରେ ସାମାନ୍ୟତମ ଭରସା ମଧ୍ୟ ରଖୁନାହାନ୍ତି।
ଅଖିଳେଶ ଓ ସପାର ସକ୍ରିୟତା ଏହି ବର୍ଗର ଭୋଟରଙ୍କ ମନୋଭାବ ବଦଳାଇବାରେ କଂଗ୍ରେସ ପାଇଁ ଆହୁରି ଅସୁବିଧା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ବୋଲି ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ଳେଷକମାନେ ମତ ଦେଉଛନ୍ତି।
