ଦିଲ୍ଲୀ ବଜେଟ୍ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ସରକାର ଏହାକୁ ଦିଲ୍ଲୀର ବିକାଶ ପାଇଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟଯୋଜନା ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ସରକାର ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ସମାଜର ମୁଖ୍ୟଧାରାରେ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଅବହେଳିତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ସରକାରଙ୍କ ସମ୍ବଳ ସୀମିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯିବ। ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଉପରେ ଅତିରିକ୍ତ ଆର୍ଥିକ ବୋଝ ନ ପକାଇ ସରକାରଙ୍କ ଆୟ ବଢ଼ିବ। ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଲାଭବାନ ହେବେ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ମିଳିବ। ଏହା କେବେ ଓ କିପରି ସମ୍ଭବ ହେବ? ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ବଜେଟ୍ର ଯୋଜନାକାର ତଥା ଦିଲ୍ଲୀର ଉପମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମନୀଷ ସିସୋଦିଆଙ୍କ ସହ ଅମର ଉଜାଲାର ସମ୍ବାଦଦାତା ସନ୍ତୋଷ କୁମାର ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଆଲୋଚନାର କିଛି ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଉଛି।
ପ୍ରଶ୍ନ: ବାସହୀନ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୋର୍ଡିଂ ସ୍କୁଲ୍ ଖୋଲିବାର ଚିନ୍ତାଧାରା କେଉଁଠାରୁ ଆସିଲା?
ମନୀଷ ସିସୋଦିଆ: ରାସ୍ତା, ଛକ ଓ ଗଳି ଦେଇ ଯିବା ସମୟରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମୋତେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଉଁ ପିଲାମାନେ ସ୍କୁଲ୍ରେ ରହିବା କଥା, ସେମାନେ ରାସ୍ତାରେ ବୁଲୁଛନ୍ତି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦ ଏବଂ ମନକୁ ଗଭୀର ଆଘାତ ଦିଏ।
ମୁଁ ଅନେକ ଥର ଭାବିଛି ଯେ ଏହି ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କରାଯାଇପାରିବ। ପୁରୁଣା ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସେଥିରେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ସୁଧାରିବା ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ରାସ୍ତାରୁ ହଟାଇ ସୁଧାର ଗୃହକୁ ପଠାଇ ଦିଆଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଦୁଇରୁ ଚାରି ବର୍ଷ ପରେ ସେମାନେ ସେଠାରୁ ବାହାରି ପୁଣି ପୁରୁଣା ଜୀବନକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ। ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ଅନେକ ଚିନ୍ତାବିଚାର ପରେ ଏହି ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୋର୍ଡିଂ ସ୍କୁଲ୍ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। ଏବେ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁଧାର ଗୃହ ପରିବର୍ତ୍ତେ ସ୍କୁଲ୍ ପଠାଯିବ। ଦିଲ୍ଲୀ ସରକାର ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ଭଳି ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାହ କରିବେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତରରେ ସେମାନଙ୍କ ଯତ୍ନ ନିଆଯିବ। ସ୍କୁଲ୍ରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ସୁବିଧା ମିଳିବ ଏବଂ ଉଚ୍ଚମାନର ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରି ଜଣେ ଜଣେ ଦାୟିତ୍ୱବାନ ନାଗରିକ ଭାବେ ବାହାରକୁ ଆସିବେ।
ପ୍ରଶ୍ନ: ରାଜଧାନୀରେ ଏଭଳି ପିଲାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କେତେ ହେବ?
ମନୀଷ ସିସୋଦିଆ: ଏହି ବିଷୟରେ ଅନେକ ଅଧ୍ୟୟନ ହୋଇଛି। ସରକାର ମଧ୍ୟ ଏ ଦିଗରେ କାମ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ସଂଖ୍ୟାର ନୁହେଁ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ପିଲାଙ୍କୁ ସ୍କୁଲ୍ ପଠାଇବା ଆମର ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ କୌଣସି ପିଲା ରାସ୍ତାରେ ରହିବେ ନାହିଁ। ସରକାରଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏହା ହିଁ। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆମେ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ପୂରଣ କରିବୁ।
ପ୍ରଶ୍ନ: ବଜେଟ୍ରେ ଏଥିପାଇଁ ମାତ୍ର ୧୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି?
ମନୀଷ ସିସୋଦିଆ: ଏହି କାମରେ ବଜେଟ୍ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବ ନାହିଁ। ଏବେ ଆମେ ଏହାର ଆରମ୍ଭ କରୁଛୁ। ଆଗକୁ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ଏହାର ପରିସର ବଢ଼ାଯିବ। ପିଲାମାନଙ୍କ କାଉନ୍ସେଲିଂଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରହିବା, ଖାଇବା, ଔଷଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛିର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯିବ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍କୁଲ୍ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହୋଇନାହିଁ। ଏ ଦିଗରେ କାମ ଚାଲିଛି। ଆମର ଚେଷ୍ଟା ରହିଛି ଯେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସ୍କୁଲ୍କୁ ବାସ୍ତବ ରୂପ ଦିଆଯାଉ। ଏଥିରୁ ମିଳିଥିବା ଅଭିଜ୍ଞତା ଆଧାରରେ ଯୋଜନାର ପରିସର ବଢ଼ାଯିବ।
ପ୍ରଶ୍ନ: କ୍ରମାଗତ ଅଷ୍ଟମ ଥର ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବଜେଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ଏବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଅଭାବ ରହିଛି କି?
ମନୀଷ ସିସୋଦିଆ: ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଶିକ୍ଷାର ମୂଳଦୁଆକୁ ମଜବୁତ କରିବାରେ କାମ କରିଛୁ। ସ୍କୁଲ୍ଠାରୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଣାଯାଇଛି। ଏବେ ଏହି ମଜବୁତ ମୂଳଦୁଆ ଉପରେ ଏକ ଉନ୍ନତ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଭବନ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଛି।
ଏଥିପାଇଁ ଅନେକ କାମ ଚାଲିଛି। ଏଥର ବଜେଟ୍ରେ ବିଜ୍ଞାନ କେନ୍ଦ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ବୋର୍ଡିଂ ସ୍କୁଲ୍ ଯୋଜନା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏହି ସବୁ ପଦକ୍ଷେପ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜ ଓ ସମର୍ଥ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନ କରିବାର ଆମ ସ୍ୱପ୍ନ ପୂରଣ ହେବ।
ପ୍ରଶ୍ନ: ବଜେଟ୍ରେ ସାହିବୀ ନଦୀର ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଦିଲ୍ଲୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ନଦୀକୁ ଭୁଲିଯାଇଥିଲା। ହଠାତ୍ ଏହା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କାହିଁକି ଦିଆଗଲା?
ମନୀଷ ସିସୋଦିଆ: ଏହା ହଠାତ୍ ହୋଇନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଯମୁନା ନଦୀକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା କଥା କହୁଛୁ, ସେତେବେଳେ ସାହିବୀ ନଦୀକୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଆଜି ଏହି ନଦୀକୁ ନଜଫଗଡ଼ ନାଳା ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ନାଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଯମୁନାକୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମଇଳା ପାଣି ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
ଏହି ନଦୀକୁ ଏହାର ପୁରୁଣା ସ୍ୱରୂପକୁ ଫେରାଇ ନ ଆଣିଲେ ଯମୁନାକୁ ସଫା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ୨୦୨୪ ସୁଦ୍ଧା ଯମୁନାକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବାକୁ ହେବ। ତେଣୁ ସାହିବୀ ନଦୀ ଉପରେ ମଧ୍ୟ କାମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି କାରଣରୁ ବଜେଟ୍ରେ ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରଶ୍ନ: ନଦୀକୁ କିପରି ସଫା କରାଯିବ?
ମନୀଷ ସିସୋଦିଆ: ନଜଫଗଡ଼ ନାଳାରେ ଦିଲ୍ଲୀର ନିଜସ୍ୱ ମଇଳା ପାଣିର ଚାପ ରହିଛି। ଏହା ସହିତ ହରିୟାଣାରୁ ମଧ୍ୟ ପାଣି ଏଥିରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ଦିଲ୍ଲୀ ଭିତରେ ଇନ୍-ସିଟୁ ପ୍ରଣାଳୀର ସହାୟତାରେ ଏହାକୁ ସଫା କରାଯିବ।
ଏଣିକି କୌଣସି ନାଳାର ମଇଳା ପାଣି ସିଧାସଳଖ ନଜଫଗଡ଼ ଡ୍ରେନ୍ରେ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ବିଶୋଧନ କରାଯିବ। ଏହା ସହିତ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ନଦୀର ଜଳପ୍ରବାହରେ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯିବ। ନାଳାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକରଣ ମଧ୍ୟ କରାଯିବ।
ଏହି ଯୋଜନା ଉପରେ ଅନେକ କାମ ହୋଇସାରିଛି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
ପ୍ରଶ୍ନ: ଏଥର ଜଳ ବୋର୍ଡର ବଜେଟ୍ ଦୁଇଗୁଣ କରାଯିବାର କାରଣ କ’ଣ?
ମନୀଷ ସିସୋଦିଆ: ଯମୁନା ନଦୀର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଗୋଟିଏ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଏହା ସହିତ ସରକାରଙ୍କ ଆଉ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରକୁ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଇବା। ଦିଲ୍ଲୀ ସରକାର ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବା ଦିଗରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି। ଏଥିପାଇଁ ଅଧିକ ବଜେଟ୍ ଆବଶ୍ୟକ। ତେଣୁ ଜଳ ବୋର୍ଡର ବଜେଟ୍ ବଢ଼ାଇବାକୁ ପଡ଼ିଛି।
ପ୍ରଶ୍ନ: ଆୟର ସୀମିତ ଉତ୍ସ ସତ୍ତ୍ୱେ ଆପଣଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ବଜେଟ୍ର ଆକାର ଅଢ଼େଇ ଗୁଣ ବଢ଼ିଛି। ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ ହେଲା?
ମନୀଷ ସିସୋଦିଆ: ଆପଣଙ୍କ କଥା ଠିକ୍। ଦିଲ୍ଲୀର ଆୟ ଉତ୍ସ ସୀମିତ। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ମଧ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଟିକସରୁ ଆମକୁ ବିଶେଷ କିଛି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
୨୦୧୫ରେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରଥମ ବଜେଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲୁ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ବଜେଟ୍ର ଆକାର ୩୧,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଥିଲା। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସରକାର ପ୍ରତିବର୍ଷ ବଜେଟ୍ରେ ମାତ୍ର ୧,୦୦୦ରୁ ୧,୨୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ବୃଦ୍ଧି କରିପାରୁଥିଲେ। ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଥିଲା ଯେ ସୀମିତ ବଜେଟ୍ରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆଶା ଓ ଆକାଂକ୍ଷା କିପରି ପୂରଣ କରାଯିବ।
କିନ୍ତୁ ଏକ ଭଲ କଥା ହେଲା, ସେହି ସମୟରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ କେଜରିୱାଲ ଦିଲ୍ଲୀର ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବୈଠକ ହୋଇଥିଲା। ସେଥିରୁ ଆମେ ବୁଝିପାରିଲୁ ଯେ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଟିକସ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି। କେବଳ ସେମାନଙ୍କର ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ହେବା ଦରକାର ଯେ ସରକାର ସଚ୍ଚୋଟତାର ସହ କାମ କରୁଛନ୍ତି।
ଆମେ ସଚ୍ଚୋଟତାର ସହ କାମ ଆରମ୍ଭ କଲୁ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଟିକସ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଟିକସ ଆଦାୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଚ୍ଚୋଟତା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଆବଶ୍ୟକ। ଟିକସ ଆଦାୟ ସମୟରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଅର୍ଥର ବହୁତ ଅଂଶ ଚୋରି ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଏସବୁ ଅନିୟମିତତା ରୋକାଯିବାରୁ ସରକାରଙ୍କ ଆୟ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହିପରି ମାତ୍ର ୮ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବଜେଟ୍ର ଆକାର ଅଢ଼େଇ ଗୁଣରୁ ଅଧିକ ବଢ଼ିଛି।
ପ୍ରଶ୍ନ: କୋଭିଡ୍ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସରକାରୀ ରାଜସ୍ୱକୁ ନେଇ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଆସିଥିବ?
ମନୀଷ ସିସୋଦିଆ: ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ। କିନ୍ତୁ ଦିଲ୍ଲୀ ସରକାର ଲୋକଙ୍କ ହାତକୁ ଟଙ୍କା ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଥିବା ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକରେ କୌଣସି କାଟଛାଣ୍ଟ କରିନଥିଲେ। ତାହା ସବ୍ସିଡି ମାଧ୍ୟମରେ ହେଉ କିମ୍ବା ସର୍ବନିମ୍ନ ମଜୁରି ମାଧ୍ୟମରେ।
ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ମଜୁରି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ। ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ହାତରେ ଟଙ୍କା ରହିଲେ ସେହି ଟଙ୍କା ବଜାରକୁ ଯିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଦେଶର ମୋଟ ଘରୋଇ ଉତ୍ପାଦ (ଜିଡିପି) ବଢ଼ିବ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ଆୟ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।
ପ୍ରଶ୍ନ: ସୀମିତ ଆୟ ମଧ୍ୟରେ ଏତେ ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷୀ ଯୋଜନା ଆଣିବାରେ ବଜେଟ୍ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବ ନାହିଁ ତ?
ମନୀଷ ସିସୋଦିଆ: ଆମେ ବହୁତ ଚିନ୍ତାବିଚାର କରି ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛୁ। ଆମ ଦଳ ଦିଲ୍ଲୀର ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରାୟ ୧୫୦ଟି ବୈଠକ କରିଛି। ଏହା ସହିତ ଗବେଷଣା ଦଳ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ଭାବେ କାମ କରୁଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଆଲୋଚନା ଓ ଗବେଷଣାରୁ ମିଳିଥିବା ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ଏକ ବାସ୍ତବଧର୍ମୀ ବଜେଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି।
